Denizciler: lashing işine hayır deyin

Bir denizcisiniz; uzun saatler boyunca bedensel güç gerektiren, zorlu bir işte çalışmışsınız ve yorgun düşmüşsünüz. Şimdi sizden, aslında uzmanlaşmış liman işçilerinin yapması gereken yük boşaltma işini yapmanız isteniyor. ITF liman işçileri kolu kıdemli sekreter yardımcısı Steve Biggs, buna neden hayır demeniz gerektiğini açıklıyor. Denizcilere lashing ve diğer ek işlerin yaptırılması, giderek yaygınlaşan bir uygulama haline geliyor.

Peki bu neden önemli?

Yük bağlama ve çözme işleri, güvenli bir biçimde yapılabilmeleri için özel beceri gerektiren emek yoğun görevlerdir. Liman işçileri bu işleri yapmak için özel olarak eğitilmiştir ve bunları verimli ve güvenli şekilde yapabilecek donanıma sahiptir. Denizcilerden kargo elleçlemeleri istenmez ve asla istenmemelidir. Denizciler bu işi çoğunlukla tek başlarına yapmak zorunda kalıyor ve bu da yaralanma riskini daha da artırıyor. Oysa liman işçilerinin her zaman en az iki kişi olarak çalışmaları gerekir. Ayrıca, yerel lashing işçileri ve işverenleri, çalışma alanının güvenli olduğundan emin olmak için işe başlamadan önce mutlaka bir gemi güvenlik denetimi yapar. Yük elleçleme ve diğer ek işler, denizcilerin yorgunluğunu artırır – bu da dikkat dağınıklığı, tepki süresinde yavaşlama ve hem mürettebatın hem de geminin güvenliğini tehlikeye atabilecek kazaların yaşanması olasılığının artması gibi ciddi sonuçlara yol açabilir. Son 20 yılda 863 denizci gemide hayatını kaybetti. 2000 yılında 18 ölüm ve üç ağır yaralanma vakası yaşanırken, 2022’de bu sayı 87 ölüm ve 26 ağır yaralanmaya fırladı. Buna rağmen her yıl, besleyici gemilerde lashing görevlerini yerine getirirken denizciler ölmeye ya da ağır yaralanmaya devam ediyor. Bu durum, tüm denizcilik sektörü açısından ciddi bir endişe kaynağıdır. 1 Ocak 2020 tarihinde, ITF ile denizcilik işverenlerini temsil eden Ortak Müzakere Grubu, çığır açan nitelikteki Denizci Olmayanların Yaptığı İşler maddesini (NSWC) kabul etti. Bu madde, yükün bağlanması ve çözülmesi gibi görevlerin denizciler tarafından değil, bu iş için eğitim almış ve nitelikli liman işçileri tarafından yerine getirilmesini zorunlu kılmaktadır.

Peki, sektör bu duruma nasıl karşılık verdi?

Avrupa’nın önde gelen besleyici gemi ve kısa mesafe deniz taşımacılığı operatörlerinden Unifeeder, yerel lashing işçilerini istihdam ederek NSWC’ye uyum sağlama konusunda öncülük etti. Şirketin mürettebatın refahına ve gemilerde daha güvenli çalışma koşullarının sağlanmasına yönelik gösterdiği bu özen, uluslararası güvenlik standartlarıyla örtüşüyor ve sektörün geri kalanı için olumlu bir örnek oluşturuyor. Bununla birlikte, hukuki engeller, NSWC’nin Avrupa genelinde uygulanmasını zorlaştırmakta. Rotterdam’da, ITF üyesi FNV Havens (FNV) sendikasının maddenin yürürlüğe giriş tarihine ilişkin 12 aydan uzun bir süre önce bildirimde bulunmuş olmasına rağmen, gemi sahipleri ve gemi kiralayanlar limanlarda lashing işçisi talep etmeyi reddetti. FNV, söz konusu maddeye uymadığı gerekçesiyle Marlow Navigation’a dava açınca, birçok gemi sahibi ve kiracı şirket bu firmaya destek verdi. Bu şirketler, maddenin uygulanamaz olduğunu ve Avrupa Birliği (AB) özgürlükleri ile AB Rekabet Hukuku’na aykırı olduğunu savundu. Ancak yerel lashing işçilerinin çalıştırılmasının büyük gecikmelere yol açacağı yönündeki iddialarının asılsız olduğu zamanla ortaya çıktı. 2022 yılında mahkeme sendikanın lehine karar vererek NSWC’nin geçerli olduğunu ilan etti. Karar derhal yürürlüğe girdi, ancak karşı tarafın temyiz başvurusu henüz sonuçlanmadı. Bu şirketlerden biri olan BG Freight Line, yerel lashing işçilerini istihdam etmek yerine yükün bağlanması ve çözülmesi işini hâlâ denizcilere yaptırarak iş güvenliğine değil paraya öncelik tanımaya devam ediyor. Bu tutum, operasyonel güvenliği ve verimliliği tehlikeye atıyor; dolayısıyla hem denizcilerin hayatını hem de çevreyi riske sokuyor. Mahkeme kararının ardından, NSWC’ye uygun hareket etmeyen diğer gemi sahipleri ve kiracılar da Nautilus International ve FNV tarafından dava edildi. Bu şirketler mahkeme dışında uzlaşmayı kabul ettiler ve artık lashing işçisi talep ediyorlar. Şirketlere verilen mesaj çok açık: Denizci Olmayanların Yaptığı İşler Maddesi’ne uyar ve yükün bağlanması ile çözülmesi gibi işleri yerel liman işçilerine verirseniz, herkes için daha güvenli, daha verimli ve daha sürdürülebilir bir denizcilik sektörünün inşasına katkıda bulunmuş olursunuz.

Güvenli mürettebat seviyesiyle ilgili uyarıda bulunan kaptan işinden oldu

Ukraynalı bir kaptan, BG Freight’e ait bir gemide, mürettebatın yük elleçleme işleriyle meşgul olduğu sırada, gemideki personel sayısının asgari güvenli mürettebat seviyesini karşılamadığını belirterek ek personel talep etti. Bu talebinin ardından işten çıkarıldı. ITF müfettişi Matthew Parsonage (Kuzeybatı İngiltere ve Kuzey Galler) bildiriyor 2024 yılının ağustos ayında bir denizci, Hollanda’da ITF’e başvurarak BG Green adlı besleyici geminin mürettebatına, Hollanda, Belçika, Birleşik Krallık ve İrlanda limanlarına uğradığı sırada, yük bağlama ve çözme işlerinin -denizci olmayan işçilerin yapması gereken işler- yaptırıldığını bildirdi. Üstelik iş sözleşmelerinin kapsamında olmadığı için denizciler yaptıkları bu iş karşılığında herhangi bir ücret de almıyordu. ITF, BG Freight Line’a, gemilerinin (NSWC’yi de içeren) bir ITF Sözleşmesi kapsamında bulunmadığını bildirdi. Oysa Rotterdam’daki liman işçileri sendikası, limana uğrayan tüm Elverişli Bayrak gemilerinin ITF sözleşmesi kapsamında olmasını zorunlu tutuyor. Madeira bandıralı BG Green Liverpool’a ulaştığında gemiyi ziyaret ettim. Kaptan Harulya Volodiymiyr bana geminin belgelerini gösterdi; bu belgeler, gemide bir dizi sorunun bulunduğunu ortaya koyuyordu. Gemi, güvenli mürettebat belgesinde belirtilen asgari sayının bir kişi altında, eksik güverte personeliyle seyrediyordu. Dört güverte personelinin tamamı, önceki ay 343 saatten fazla çalışmış ve bu süreçte, MLC’nin öngördüğü 24 saat içinde en fazla 14 saat çalışma sınırını 16 kez ihlal etmişti. Gemi limanlara günün farklı saatlerinde yanaşıyordu ve yalnızca Rotterdam’da dört gün içinde 14 kez yer değiştirmişti. Üstelik kiralama sözleşmesine, mürettebatın yük elleçleme işlerini hiçbir ücret almadan “kiracının hizmetinde” yerine getireceği şartı konulmuştu. Kaptan Volodiymiyr, şirketten daha fazla güverte personeli ve ek bir güverte zabiti talep ettiğini söyledi. 30 Ağustos’ta, iş sözleşmesinin son ayında olması gerekçe gösterilerek, fiilen bir işten çıkarma anlamına gelen bir biçimde gemiden ayrılması istendi. Madeira, dile getirdiğimiz endişelere, güvenli mürettebat gereksinimini beş güverte personelinden dörde düşürerek karşılık verdi; böylece sorun yalnızca kâğıt üzerinde çözülmüş oldu. Konu gündeme getirildiğinde, bayrak devleti, şirketin diğer gemileriyle tutarlılık sağlamak amacıyla bu azaltımı kendisinin talep ettiğini gösteren e-postaları sundu. Oysa güvenli mürettebat belgesinin, belirli bir geminin kendine özgü operasyonlarını temel alması gerekir; dolayısıyla, bu uygulama yasa dışı olabilir. Zeebrugge ve Rotterdam’daki ITF temsilcileri hem liman işçileriyle hem de gemiden ayrılması planlanan mürettebatla eşgüdümlü eylemler düzenleyerek baskıyı artırdı. Mürettebat, gelecekte iş bulma olanaklarının zarar görebileceğinden endişe duymasına rağmen, ödeme yapılana kadar yük elleçleme işlerini yapmayı reddetti. Plan işe yaradı: Denizcilere ödeme yapıldı ve 13 Eylül’de gemiden ayrıldılar. Kasım 2024 itibarıyla gemide ek bir güverte zabiti ve bir güverte personeli daha istihdam edilmişti; ancak hâlâ bir ITF sözleşmesi bulunmadığından, aynı sorun tekrar yaşanabilir. Kaptan Volodiymiyr, mürettebatının haklarını savunmanın riskli olduğunu biliyordu. “Bence her iş, hak ettiği saygıyla ve onurla karşılık bulmalı… Mürettebat, milliyetleri ne olursa olsun benim ailemdir. Elbette böyle bir durum gelecekteki iş olanaklarımı etkileyebilir… Ama vicdanıma aykırı davranamam.” Neyse ki, kaptan sadece birkaç gün sonra yeni bir gemide göreve başladı.

Yük elleçlemeniz mi isteniyor? Sadece hayır deyin

Eğer sizi tehlikeye atıyorsa, lashing ve diğer güvenli olmayan işleri yapmayı reddetme hakkına sahipsiniz. ITF onaylı bir toplu iş sözleşmesi kapsamında yer alan gemiler şu hükümlere uymak zorundadır:

• “Denizci olmayanların yaptığı işler” maddesi: Bu madde, mürettebatın yük elleçleme işlerini yapmaya zorlanamayacağını veya bu tür işleri yapmaya yönlendirilemeyeceğini belirtir. Size yük elleçleme talimatı verilmesi, sözleşmenin ihlali anlamına gelir.
• “Liman işçileri” maddesi: Bu madde, yük elleçlemenin uzmanlık gerektiren ve potansiyel olarak tehlikeli bir iş olduğunu kabul eder. Bu işin, eğitilmiş liman işçileri tarafından yapılmasını şart koşar. Gemi sahipleri, eğitimli liman işçilerinin mevcut olduğu her yerde bu işi onlara yaptırmakla yükümlüdür. Liman işçilerinin bulunmadığı durumlarda, denizciler yalnızca işi yapmayı açıkça kabul etmeleri, bu iş için eğitilmiş olmaları ve özel olarak ücretlendirilmeleri koşuluyla yük elleçleyebilir.

Geminizin bir ITF sözleşmesi kapsamında olup olmadığını kontrol edin – ITF Denizciler web sitesindeki (www.itfseafarers.org) Arama bölümünü kullanın ya da ücretsiz ITF Denizciler mobil uygulamasını indirin.

Eğer geminiz bir ITF sözleşmesi kapsamında yer alıyorsa ve sizden yük elleçlemeniz istenirse, hayır demekten çekinmeyin. Gemi sahibi bu işi yapmanızda ısrarcı olursa, ITF Denizciler Destek Ekibi ile seafsupport@itf.org.uk adresinden iletişime geçin.

ITF Denizciler Bülteni 2025